Lśnienie

Którą wersję „Lśnienia” oglądasz?

Pod tym samym tytułem funkcjonują dwa montaże filmu Kubricka. BFI rozróżnia dłuższą wersję amerykańską i krótszą europejską. To istotne przy porównywaniu scen: brak fragmentu w jednej kopii nie musi oznaczać, że widz pamięta go błędnie.

Przed zakupem wydania sprawdź nazwę montażu i listę dodatków. Sam napis „4K” mówi o formacie obrazu, nie o przywróceniu scen. Criterion wymienia osobno odrestaurowane wersje amerykańską i międzynarodową, co pozwala porównać je w ramach jednego opracowania. Nie jest to informacja o dostępności polskich napisów.

Jak filmowano przejazdy Danny’ego?

Garrett Brown, operator i twórca Steadicamu, opowiedział o tych ujęciach w rozmowie dla The Credits. Po próbach z różnymi rozwiązaniami wybrał specjalnie przystosowany wózek, na którym siedział nisko nad podłogą. Ramię stabilizatora zamocował do konstrukcji, dzięki czemu nie musiał biec za chłopcem z całym urządzeniem na sobie.

Mikrofon przy kamerze zarejestrował zmianę odgłosu kół przy przejeżdżaniu z twardej podłogi na dywan. Według Browna dopiero podczas oglądania materiału ekipa w pełni doceniła ten rytm. Wspomina też, że przy kolejnych powtórzeniach wysiłek osoby pchającej wózek utrudniał wykorzystanie dźwięku.

Zima z soli i styropianu

Brown opisuje sól zastępującą zalegający śnieg oraz drobiny styropianu imitujące opady. Mroźny wygląd budowała również kolorystyka obrazu. Zwraca przy tym uwagę na trudność z uzyskaniem widocznego oddechu aktorów. To udokumentowane ograniczenie efektu, a nie dowód, że akcja sceny rozgrywa się w ciepły dzień.

Przeczytaj relację Garretta Browna z pracy na planie (po angielsku).

Timberline, Stanley i filmowy Overlook

Te nazwy dotyczą różnych miejsc. Hotel Stanley w Estes Park wiąże się z inspiracją dla powieści Kinga. Timberline Lodge w Oregonie posłużył do ujęć zewnętrznych w filmie Kubricka. Oficjalna historia Timberline wyjaśnia, że część widoków otoczenia hotelu, w tym labirynt i zaplecze, zrealizowano przy dekoracji w angielskim Elstree.

Ten sam hotel potwierdza przyczynę zmiany numeru pokoju: poproszono Kubricka, aby nie używał istniejącego 217, ponieważ obawiano się reakcji przyszłych gości. W filmie pojawił się więc numer 237, którego w Timberline nie było. Różnica względem książki jest świadomą zmianą adaptacyjną, nie wpadką montażową.

Usunięte sceny: dokumenty i różne montaże

Archiwum Stanleya Kubricka w University of the Arts London przechowuje dokument „The Shining – Script Changes and Deletions”, datowany na 22 maja 1978 roku, pod sygnaturą SK/15/1/42. Opis katalogowy wskazuje jednostronicową listę zmian i usunięć scen, z odręcznie podkreślonymi numerami.

To ślad pracy nad scenariuszem. Sam rekord archiwalny nie potwierdza, że każdy wymieniony fragment został nakręcony, ani że zachowało się jego nagranie. Materiał scenariuszowy, scena wycięta z ukończonego filmu i fragment obecny tylko w dłuższym montażu to trzy różne rzeczy.

Zobacz opis dokumentu w archiwum UAL. Omówienie zakończenia filmu znajduje się w zwiniętej sekcji spoilerowej na podstronie produkcji i odbioru.

Co obejrzeć, żeby poznać kulisy?

„Making The Shining” Vivian Kubrick z 1980 roku pokazuje pracę nad filmem od strony planu. Criterion wymienia jego restaurację 4K i komentarz autorki. W spisie dodatków znajdują się też „Staircases to Nowhere”, „View from the Overlook”, „Work & Play” oraz dokument o autorze zdjęć Johnie Alcotcie, „Six Kinds of Light”.

Przy wyborze płyt sprawdzaj konkretną edycję: obecność dokumentu w jednym zestawie nie oznacza, że znajduje się we wszystkich wydaniach filmu. Spis materiałów i wersji u Criterion pozwala odróżnić sam film od archiwalnych dodatków.

Dalej: miniserial z 1997 roku, scenariusz Stephena Kinga i figurki inspirowane filmem Kubricka.

Cień śmigłowca: wpadka i spór o kadr

W otwierających film zdjęciach lotniczych można dostrzec ślad maszyny, z której filmowano. Nie należy jednak przypisywać wszystkim kopiom identycznego kadru i czasu widoczności. Operator Jeff Blyth wyjaśnia, że rejestrowano większy obszar obrazu, zaznaczając przy tym granice przewidzianej projekcji 1,85:1. Sam był zaskoczony widocznością cieni w pierwszym wydaniu wideo.

Greg MacGillivray potwierdza, że ujęcie z cieniem wykonała jego ekipa. Przypuszcza, że problem mógł powstać przy ocenie granic kadru podczas montażu, ale zaznacza, że nie rozmawiał o tym z Kubrickiem. Jego wyjaśnienie pozostaje hipotezą uczestnika produkcji, nie ustalonym motywem reżysera.

Obie relacje dokumentują techniczne tło zdjęć, ale nie są zgodne w każdym szczególe. Przy porównywaniu kopii warto odnotować proporcje obrazu i wydanie. Sam cień nie dowodzi celowego ukrycia przez Kubricka symbolu ani komunikatu.

Relacja Jeffa Blytha · Uzupełnienie Grega MacGillivraya (po angielsku).

Plakaty „Lśnienia”: trzy wersje kampanii

Amerykańska kompozycja Saula Bassa buduje niepokój za pomocą zdeformowanej twarzy wpisanej w litery tytułu. Warianty szwedzki i japoński wykorzystują inny pomysł: fotografie Nicholsona i Duvall po obu stronach rozbitych drzwi. Zmieniają się układ tekstu, język i proporcje poszczególnych elementów.

Materiały promocyjne filmu Warner Bros. Reprodukcje i oznaczenia krajów: oficjalne archiwum StephenKing.com. Kliknij plakat, aby otworzyć większy obraz. To wybór trzech wariantów, nie pełny katalog światowej kampanii.

Projekt Bassa w archiwum

University of the Arts London przechowuje plakat „The Shining” w kolekcji Lloyd Northover, w części poświęconej Saulowi Bassowi. Rekord LN/4/4/2 wskazuje Bassa jako autora i opisuje obiekt jako sitodruk. Nie podaje daty tego konkretnego egzemplarza. Warto rozróżniać autorstwo projektu od datowania reprodukcji i późniejszych odbitek.

Opis plakatu w zbiorach UAL. Szwecja i Japonia są przypisane do pokazanych obrazów zgodnie z katalogiem autora; nie dopisujemy niepotwierdzonych nakładów ani wymiarów drukowanych oryginałów.