
Powieść, 1997
Czarnoksiężnik i kryształ
Czwarty tom cyklu „Mroczna Wieża”, wydany w 1997 roku. Po dotarciu do wyludnionej Topeki Roland opowiada towarzyszom o swojej młodości: o misji w miasteczku Hambry i o Susan Delgado.
- Tytuł oryginalny
- The Dark Tower IV: Wizard and Glass
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- Donald M. Grant, Publisher, 4 listopada 1997
- Cykl i tematy
- Mroczna Wieża
- ISBN oryginału
- 978-1-880418-38-3
Opis
„Czarnoksiężnik i kryształ” jest czwartym tomem „Mrocznej Wieży”. Łączy dalszą wędrówkę Rolanda i jego towarzyszy z obszerną opowieścią o młodości rewolwerowca i Susan Delgado.
Szczegółowy opis fabuły (spoilery)
„Czarnoksiężnik i kryształ” („The Dark Tower IV: Wizard and Glass”) to powieść fantasy, czwarty z ośmiu tomów cyklu „Mroczna Wieża” i kontynuacja tomu trzeciego. Jake, Eddie, Susannah i Roland przez kilka godzin bez powodzenia mierzą się w zagadkach z Blaine the Mono, obłąkanym komputerem. Pokonuje go dopiero Eddie, opowiadając dziecinne dowcipy, a Blaine rozbija się na końcu swojej trasy w Topece.
Czwórka rewolwerowców i ich towarzysz, billy-bumbler Oy, wysiadają na dworcu. Ku ich zaskoczeniu jest to Topeka w stanie Kansas, w latach 80. Miasto stoi puste, bo tę wersję świata wyludniła pandemia. Pewnej nocy ka-tet obozuje obok wyrwy między wymiarami, którą Roland nazywa „thinny”, i rewolwerowiec opowiada uczniom o swojej przeszłości.
Opowieść w opowieści cofa się do czasu, gdy Roland miał czternaście lat. Ojciec, Steven, wysyła go z najlepszymi przyjaciółmi, Alainem Johnsem i Cuthbertem Allgoodem, na wschód. Trzej przyjaciele docierają do miasteczka Hambry w baronii Mejis. Udają, że zbierają dla Gileadu, swojego rodzinnego miasta, informacje o zasobach, a w tajemnicy próbują wykryć spisek Johna Farsona, który zamierza najechać Gilead. Roland zaprzyjaźnia się z Susan Delgado, która w Reaping Day ma zostać nałożnicą burmistrza Thorina.
Dlaczego czwarty tom wraca do młodości Rolanda
Rozbudowana opowieść o Mejis zmienia perspektywę całego cyklu. Rewolwerowiec, którego czytelnik zna jako człowieka skupionego na celu, pokazuje wcześniejszą wersję siebie: zakochanego chłopaka uwikłanego w lojalność wobec przyjaciół, rodziny i obowiązku. Retrospekcja pozwala interpretować jego późniejsze decyzje przez doświadczenie straty. Nie jest więc jedynie dodatkiem objaśniającym przeszłość świata, lecz częścią portretu głównego bohatera.
Kolejność lektury i konstrukcja tomu
Mimo obszernego powrotu w przeszłość książkę najlepiej czytać jako czwarty tom, po „Ziemiach jałowych”. Rama narracyjna kontynuuje przerwaną tam przygodę, a rozmowa Rolanda z towarzyszami zakłada znajomość ich relacji. Czytanie jej jako pierwszego tomu tylko dlatego, że opisuje młodość bohatera, odsłaniałoby wydarzenia z wcześniejszych części. Amerykańskie wydanie Donald M. Grant ukazało się w listopadzie 1997 roku. Połączenie westernowego krajobrazu, romansu i politycznej intrygi sprawia, że duża część tomu ma inny rytm niż bezpośrednia wędrówka ku Wieży.
Motywy
Powieść wiąże cykl z innymi książkami Kinga. Topekę, do której trafia ka-tet, wyludniła grypa z „Bastionu” („The Stand”). Na znaku z napisem St. Louis 215 przy rampie ktoś nabazgrał ostrzeżenie przed „walking dude”, czyli postacią The Walkin’ Dude z tamtej powieści. Czytelników wersji bez skrótów mogą zdziwić daty: pierwsze wydanie „Bastionu” rozgrywało się w 1980 roku, wersja bez skrótów w 1990, a ka-tet trafia do tego świata w 1986 roku. Można uznać, że to inne „kiedy” niż w „Bastionie”, na co wskazuje sam Roland, mówiąc: „There are other worlds than these”. Angielskie hasło Wikipedii wskazuje też na paralele z „The Wonderful Wizard of Oz”. Powieść nawiązuje też do poematu G.K. Chestertona „The Ballad of the White Horse” i jego wersu „the wizard’s tower and glass”.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
Po zajściu w barze trójka Big Coffin Hunters, prowadzona przez niedoszłego rewolwerowca, postanawia zabić przyjaciół. Jeden z łowców, Eldred Jonas, powierza Rhei of the Cöös różowy kryształ zwany Maerlyn’s Grapefruit, który pokazuje przyszłość. Big Coffin Hunters współpracują z Farsonem, podobnie jak burmistrz i kanclerz. Farson chce zasilać swoje machiny wojenne paliwem z cystern w pobliskiej rafinerii Citgo, uchodzących za bezużyteczne. Romans z Susan zaciemnia Rolandowi umysł i omal nie skłóca na dobre trzech przyjaciół. Rhea, zapatrzona w kryształ, głodzi siebie i swoje zwierzęta, dowiaduje się z niego o romansie i niemal skłania Susan hipnozą do obcięcia włosów. Roy Depape zabija burmistrza, a Clay Reynolds kanclerza; winą obarczają trzech adeptów. Susan uwalnia ich z więzienia. Z pomocą upośledzonego umysłowo chłopca, Sheemiego, szykują zasadzkę: Roland chce zwabić ludzi Farsona do Eyebolt Canyon, gdzie w jaskiniach kryje się thinny. Rhea zdradza Reynoldsowi, gdzie jest Susan, a on ją porywa.
W domu burmistrza pilnuje jej Olive, żona Thorina. Sheemie z pomocą Olive uwalnia Susan, ale Reynolds odnajduje obie kobiety, zabija Olive i znów chwyta Susan. Roland, Alain i Cuthbert zabijają ludzi Farsona, w tym Depape’a i Jonasa. Roland zabiera kryształ i zagląda w niego; od tej chwili odnalezienie Wieży staje się jego obsesją. Przyjaciele wysadzają cysterny w obozie George’a Latigo, wabią jego ludzi do kanionu, podpalają zarośla u wejścia i zapędzają ich w thinny. Kryształ pokazuje Rolandowi śmierć Susan, spalonej na stosie jako ofiara żniw za zmowę z nim.
Rano ka-tet dociera do podejrzanie znajomego szmaragdowego miasta. Czarnoksiężnikiem okazuje się Marten Broadcloak, znany też jako Randall Flagg: czarownik i doradca, z którym romansowała matka Rolanda. Głos, który każe porzucić wyprawę, należy do Tick-Tock Mana, ocalonego przez Flagga w poprzednim tomie; bohaterowie szybko się go pozbywają. Flagg zaczarował rewolwery Rolanda, więc ten strzela z rugera Jake’a, ale chybia, a Flagg ucieka, zostawiając kryształ. Ten pokazuje całemu ka-tet dzień, w którym Roland przypadkiem zabił własną matkę. Eddie, Susannah i Jake nie porzucają go jednak i ruszają dalej szlakiem Beam.
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 2003 | Czarnoksiężnik i kryształ Mroczna wieża | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 814 | 8373590250 |
| 2003 | Czarnoksiężnik i kryształ Mroczna wieża | Świat Książki | Krzysztof Sokołowski | 814 | 8373911731 |
| 2014 | Czarnoksiężnik i kryształ e-book Mroczna wieża | Albatros | Krzysztof Sokołowski | — | — |
| 2016 | Czarnoksiężnik i kryształ Mroczna wieża | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 750 | 9788379855865 |
| 2018 | Czarnoksiężnik i kryształ Mroczna wieża | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 750 | 9788381252058 |
| 2021 | Czarnoksiężnik i kryształ Mroczna wieża | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 750 | 9788382154993 |
| 2024 | Czarnoksiężnik i kryształ Mroczna wieża | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 752 | 9788383611129 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
W 1998 roku powieść była nominowana do Nagrody Locusa za najlepszą powieść fantasy; w dorocznym plebiscycie pisma „Locus” zajęła czwarte miejsce wśród powieści fantasy. W Polsce ukazuje się w przekładzie Krzysztofa Sokołowskiego. Albatros wydał ją po raz pierwszy w 2003 roku, a w tym samym roku opublikował ją także Świat Książki. Albatros wznawiał potem powieść między innymi w 2008, 2011, 2016, 2018, 2021 i 2024 roku, a w 2014 roku wydał ją również jako e-book.
Nagrody i nominacje
| Rok | Nagroda | Wynik |
|---|---|---|
| 1998 | Nagroda Locusa za najlepszą powieść fantasy | nominacja |
Ciekawostki
Dave McKean przygotował do powieści osiemnaście ilustracji. W oryginalnej formie znalazły się tylko w pierwszym wydaniu w twardej oprawie i w wydaniu w miękkiej oprawie z 1997 roku.
W Topece, do której trafia ka-tet, drużyna baseballowa z Kansas City nazywa się Monarchs, a nie Royals, a popularnym napojem jest Nozz-A-La.
Napis ostrzegający przed „walking dude”, nawiązanie do „Bastionu”, pojawia się według angielskiego hasła Wikipedii na 95. stronie książki.
Reaping Day, dzień, w którym Susan Delgado ma zostać nałożnicą burmistrza, to w świecie Rolanda odpowiednik Nowego Roku.
Podtytuł powieści brzmi „Regard”.
Albatros wydał powieść po polsku po raz pierwszy w 2003 roku; to wydanie liczyło 816 stron, a wydanie Świata Książki z tego samego roku – 814.
Źródło: Wikipedia (pl): Mroczna Wieża IV: Czarnoksiężnik i kryształ